Juf Kiet en ik

Ook ik ben de film gaan kijken. Velen waren me al voorgegaan en er stonden een aantal pittige commentaren in de vakbladen. Zelfs de dagbladen ontbraken niet. Enigszins belast door deze opinies, variërend van jubelende commentaren “deze juf gun je elk kind” tot scherpe afwijzingen van de pedagogische rechtlijnigheid “waarom ziet ze niet dat ze het zelf willen doen”…… toog ik naar het EYE. Een aantal opmerkingen.

De aanpak ven de film

Allereerst een 10, nee een 11 voor de makers. Uniek in velerlei opzichten: de keuze voor het perspectief van de kinderen. De keuze voor een aantal hoofdpersonen, die, onopgemerkt, hun eigen dramaverhaal aan het publiek konden laten zien. Door de montage kwamen de scènes steeds tot een zinnige dramatische lijn, knap hoor. De cameravoering: consequent op ooghoogte voor de kinderen, nooit hoger. Dat werkt! Deze sobere aanpak betaalt zich in klinkende munt uit. Zelden zo’n boeiend epos gezien, en dan nog wel over kinderen en zonder script! (Of dankzij?).

Hartverscheurend

Er zaten bloedstollende én hartverwarmende momenten in het verhaal. Ik viel meteen voor Jorj, die zich in het begin heerlijk clownesk gedroeg en mij dikwijls aan het lachen bracht. De klas ook trouwens. Daartegenover staat de martelgang die hij doormaakt. In gebrekkig Nederlands beschrijft hij hoe het was voor hem en zijn gezin: “boem!” en “Niet slapen, niet school”. Daar heeft hij overduidelijk nog steeds last van. Zijn hele lichaamstaal laat dat zien. Juf neemt hem keer op keer kwalijk dat hij zijn tijd niet gebruikt en straft hem daarvoor door hem zijn pauze te onthouden. Maar ze helpt hem niet met een leerstrategie: hij snapt het gewoon niet! (denk je als kijker…..) Ook Haja geeft en krijgt haar portie drama. Ze ontfermt zich over Lean, die 2 jaar jonger is en nieuwer in de klas. Dat zal Lean weten ook. Geen moment wijkt Haja van haar zijde, vooral niet als ze zelf dingen wil uitzoeken. Haia sleept haar letterlijk over het schoolplein en ze zal vooral dat doen wat deze juf-in- spé voor haar heeft bedacht. Zoekt Haia op deze nogal onelegante manier veiligheid in een soort van relatie? Reageert ze haar eigen frustraties (oorlog? vluchteling?) op haar klasgenootje af? Of imiteert ze het gedrag dat ze gewoon van huis uit heeft meegekregen?  Kom maar op met uw interpretaties. Dat maakt kijken meteen een riskante onderneming. Je vindt zo snel iets… maar is het waar? Wat we zien is dat Haia aan het einde van de film, na veel machtsspelletjes met juf, toch haar diploma krijgt en staat te stralen. De volgende scène zien we Lean opgetogen en vrolijk spelen met zelfgekozen vriendinnetjes, terwijl Haia op de rand van de zandbak een beetje triest zit te kijken. Ik zei het al, drama genoeg. Was dit de prijs die Haia moest betalen voor het winnen van de gunst van de juf? Of heeft de juf, onbewust of bedoeld, Haia verlost van een hechtingsprobleem? Voer voor psychologen.

Subcultuur

Deze juf ziet de kinderen niet “voor vol” aan, denk je meteen, dan zou ze veel meer aandacht hebben gehad voor de emotionele aspecten. Wij zien die emoties wel, door het oog van de camera. Niet serieus genomen worden? Geen luisterend oor? Regels. Ze moeten er maar mee dealen. We zien ook dat de kinderen, in het Arabisch, soms onderling afreageren op het régime… grapjes over haar maken, elkaar het ene moment steunen en het andere moment keihard afrekenen als de gunst van de juf moet worden afgedwongen. Een klassieke subcultuur, zoals je dat ook bij kostscholen ziet. Dit effect treedt nog harder op omdat er ook een taalkloof meespeelt. De kinderen hebben veel vrijheid, door de taal, om die subcultuur te laten bloeien. Maar de juf blijft onverbiddellijk: alles gebeurt in het Nederlands! Ook onderling. Basta. Ingewikkeld hoor…. Hier komt de traditionele tegenstelling tussen dominante cultuur, die de macht in handen heeft, en de subcultuur die enkel nog in sabotage (de timer die teruggezet wordt, hengelen naar antwoorden bij je medeleerling, keihard zeggen dat je iets niet hebt gedaan) of sarcastische humor zijn uitlaatklep vindt. Is dit in deze film schrijnend duidelijk geworden, omdat het verschil tussen de herkomst van deze kinderen en de dominante Nederlandse cultuur evident is, ook in “normale” Nederlandse schoolklassen zie je deze tweedeling. Is dat wat we willen? Kinderen die leren dat de samenleving een machtsstructuur kent, waarin bepaald gedrag wordt beloond en ander gedrag bestraft? Leren hoe het spel te spelen? Kiest u zelf even?

Het Grote Waarom

Waarom vult ze zo vaak in? En doet ze dat, zo weten wij als kijkers, uit de commentaren die de kinderen met elkaar uitwisselen, gewoon hardop verkeerd? Dat heb je zo met interpretaties waarom een broek met natte vlekken voor ongemak zorgt. “Nee juf” zou je willen roepen, net als bij de poppenkast van Jan Klaassen, “Nee ze wil niet dat u een andere broek zoekt. Ze wil dat u haar moeder belt. Mag dat, alstublieft?”  Nee dat mag niet, en, zo voegt ze er nog fijntjes aan toe, dat was ook al uitgelegd. Einde verhaal. Hartverscheurend. Toch komt er verderop in de film nog een keer een natte broek langs, en dan verloopt de verhaallijn totaal anders. Ook de juf toont zich hier menselijk, omdat ze ronduit vertelt dat ze haar koffie ook niet daar had moeten plaatsen.

Ze zeggen wel eens een school is een minisamenleving en dat is het ook.

Juf Kiet is een goede juf. Zelfs een erg goede juf. Althans, als je het bekijkt binnen het kader van een disciplinerend systeem, dat uit is op het gehoorzaam maken en in het gelid krijgen van opgroeiende kinderen. Zo hebben we dat in de 19de eeuw bedacht en we doen het nog steeds zo. Eeehm… u zei de 19de eeuw? Ja. Maar we leven nu in de 21ste eeuw? Ja. Dat scheelt toch 2 eeuwen? Eh ja. Inmiddels geloven nog maar weinig mensen binnen en buiten het onderwijs in de heilzame werking van deze filosofie die daarbuiten niets duldt en toelaat, maar op één of andere manier werkt het systeem. Kennisoverdracht sec is dan nog minder belangrijk dan die disciplinering. Want je moet kennis vergaren op de manier zoals juf het aangeeft. Er is geen ontsnappen mogelijk. Jezelf zijn is nicht im Frage. Of dit de kinderen nou echt voorbereidt op de toekomst? Het zal de kinderen zeker ergens op voorbereiden, maar ik denk niet op een toekomst waarin de 21st Century Skills de dienst gaan uitmaken. Dan moet je je onderwijs anders gaan organiseren. En kinderen anders aanspreken dan of ze de stok van de d wel kort of lang genoeg schrijven.

Bij juf Kiet doe je iets goed als het aan haar strikte normen beantwoordt. Nou ja, ook duidelijk toch? Alleen zij bepaalt wat goed is en wat niet. En dat zal je vele malen per schooldag horen. Ze werkt gewoon met het aloude straffen en belonen. Verdoe je je tijd? Dan op de gang. Heeft de d een te lange stok? Dan gaan we net zo lang door tot ie zo lang is als de juf het goeddunkt.

Waar ik me ook zo aan erger is dat alziend oog. De kinderen krijgen in tal van situaties niet de kans om zelf tot een oplossing te komen. Telkens moeten ruzietjes worden uitgeplozen onder het mom van ‘wie deed wat’ en dat smoort de kans op sociaal-emotionele ontwikkeling. Het continu ingrijpen. Het echt alleen maar als goed beoordelen van resultaten, niet van inzet. Zelfs als 3 meisjes haar toevertrouwen dat ze verliefd zijn op hetzelfde jongetje moet de juf er ook nog even opplakken dat zíj hem een leuke jongen vindt. Zelfs daar zijn de kinderen niet veilig. Want jufs oordeel moet er nog even tussen worden gepropt. Alsof wat de kinderen zelf vinden of voelen eigenlijk niet belangrijk is.

O ja dat kinnetje en dat “Kijk me aan als ik tegen je praat”. Vreselijk. Eén van de klassieke onhebbelijkheden van juffen. Communicatie wordt afgedwongen. Over spontaan sociaal gedrag heen wordt een machtsverhouding gelegd. Ze zullen het leren. Je zal weten wie er de baas is. Onder het mom van ‘respect tonen’. Maar goed ik heb nog veel meer ergernisjes, er is al genoeg kritische beschouwing geweest dus ik stop er even mee.

Aandacht voor herkomst

Waarom besteedt ze geen aandacht aan de herkomst van de kinderen? De Nederlandse cultuur wordt er ingeramd. Letterlijk. Dit zou totaal niet mijn stijl zijn. Ik zou ze uitnodigen om verhalen te vertellen over hun eigen leven. Is het de bedoeling dat de kinderen keurig netjes in het Nederlandse gareel gaan lopen? Waarom moet dat gepaard gaan met een systematische ontkenning van hun roots? Althans…. Het lijkt me toch dat als je daar geen enkele aandacht aan besteedt, je het ook wilt ontkennen. Of is het allemaal onbewust? We weten het niet. Dit vind ik echt het pijnlijkste van de film. Is het misschien bewust de bedoeling ze geen sociale band met elkaar aangaan? Dat ze elkaar niet mogen herkennen in hun leven en daar verbinding ervaren en energie uit putten? Dat dat leven misschien zelfs niet serieus genomen mag worden? Dat je ervaringen als mens, hoe jong ook, ook al ben je 6, er niet toe doen? We hebben in Nederland nogal een mechanisch beeld van socialisatie. Ook dat wordt gezien als een set aan vaardigheden die, heel academisch, systematisch en los van elkaar geleerd moeten worden. Op het schoolplein moeten de kinderen ineens vriendjes maken met de “gewone” kinderen. Onder leiding van de juf als het moet. Maar daarmee grijp je voortdurend in in het sociaal weefsel dat daar informeel ontstaat. Werkt dat? Het lijkt me erg kunstmatig en dus niet echt vanuit de wens van de kinderen zelf te komen. Maar ja………… misschien is de andere kant van de medaille wel dat je anders te veel bij je eigen clubje blijft plakken en dat dat dan weer niet goed gevonden wordt. Pfff… ingewikkeld! Wat zou de juf ervan denken? Vroeg of laat vult ze dat wel in… wees maar niet bang. Maar dan wel op haar leest geschoeid. En daar heb jij geen invloed op. Je bent nog maar een kind tenslotte!

De aanpak van de juf

Wat ik ijzersterk aan haar aanpak vind, is dat ze haar emoties professioneel inzet, met als bedoeling de kinderen te wijzen op wat er van hen gevraagd wordt, op de grenzen, het nog een keertje uit te leggen maar dan net even anders, dat ze veel geduld heeft en juist daar doorgaat waar het kind wil afhaken. Dat komt prachtig tot uitdrukking in de kostelijke scène als ze Jorj toch zo ver krijgt de tafel van 5 op te schrijven, en meteen… helemaal goed! Ze prijst hem daarvoor. Je ziet de glundering op zijn gezicht. Dat is natuurlijk het echte pedagogische inzicht: het is niet belangrijk dat hij het goed heeft, het is belangrijk dat hij beseft, dat hij het door eigen inzet (en met een beetje hulp) echt zelf kan! Dat zijn de gloriemomenten waar een leraar met al zijn skills naartoe wil werken en dat gun ik dan juf Kiet ook zo. Want ook zij heeft daar hard voor moeten werken, geloof dat maar. Dat vereist psychologisch inzicht en dat heeft ze. Je krijgt altijd nog die extra kans. Ze helpt hem, op haar eigen manier, door die moeilijke momenten heen. Als je laat zien dat je ervoor gaat, hoezeer ook binnen door haar geformuleerde strikte grenzen, dan zal ze je ook naar dat resultaat toehelpen. Ook heeft ze duidelijk het vermogen om in te schatten waar de zône van naaste ontwikkeling zit en wimpelt, met enige humor, de bezwaren van de kinderen weg met een “Ik weet wel dat je het kan dus ik verwacht het ook van je”. Een volwassene die in kinderen gelooft. Dat is wat waard!

En verder zie ik een persoonlijkheid staan, die volstrekt overtuigd is van haar aanpak. Dat geeft haar handelen een soort rust en continuïteit. Dat dit dan gepaard gaat met een kadaverdiscipline, tja daarvan kun je dan weer van alles vinden. Maar kijk daar eens doorheen en zie haar betrokkenheid bij de kinderen, het scherpe oog voor hun ontwikkelingsmomenten, het geduld, de uitdaginkjes die ze hen geeft opdat ze steeds weer dat stapje verder komen…. Het zou zo maar kunnen dat die combinatie van zelfvertrouwen, een eigen pedagogische aanpak en professioneel omgaan met de ontwikkeling van deze kinderen een basis biedt die hen een gevoel van veiligheid en zekerheid geeft die hen – uiteindelijk – goed doet. Ik weet het gewoon niet maar oordelen is meestal makkelijker dan twijfel toelaten. Hier laat ik twijfel toe. Alleen zou ik zeker niet, als ik jonge kinderen had, voor Juf Kiet kiezen, maar dat ligt veel meer aan mijn opvattingen over ons huidige onderwijssysteem dan aan haar.

Conclusie

De conclusie is, dat ik eigenlijk in verwarring ben achtergebleven. Want hoe versimpeld, en soms ronduit bot, het strakke régime van deze juf ook is, hoe veel leed ze niet kon zien of wilde zien, haar wil eenzijdig oplegde, controle op het hele proces uitoefende, en hoe ouderwets haar pedagogiek ook aandeed, op één of andere manier heb ik niet het gevoel dat dit de kinderen nou echt heeft beschadigd, hoezeer haar aanpak me regelmatig tegenstond. Ieder zijn aanpak tenslotte. En ik vraag me echt af waar hem dat in zit. Commentaren noemen haar aanpak ‘liefdevol’.  Tja… ik zelf versta daar toch iets anders onder. Maar misschien is die combi die ik daarnet noemde wel het geheime elixer. Er is een commentaar van een leraar die jarenlang met vluchtelingenkinderen en andere getraumatiseerde kinderen heeft gewerkt, en zijn oordeel heeft daarin vast en zeker meer waarde. In deze blog geef ik dan ook slechts mijn eigen indrukken weer. Nuances zullen het ook hier gaan winnen.

En misschien is dat wel een mooi einde aan een blog van iemand die veel van juf Kiet geleerd heeft. Anders dat ik dacht!

Ik raad iedereen die met kinderen werkt of gaat werken deze film zeer aan. Houd blocnote en papier gereed want er gebeurt ontzettend veel leerzaams.

P.s.1. nog een hilarische samenloop: De juf dreunt op “We zijn allemaal anders en dat is goed”. Op een toon waarop de kinderen dit natuurlijk moeten nadreunen. Probeer dat zelf maar eens na te dreunen. Heel lang-zaam-en-na-druk-ke-lijk. Daarna zegt ze: “Nu gaan we allemaal staan”.  Voelt u hem?

P.s.2. Een scène die door merg en been gaat, en waarin Juf Kiet zich van haar mooiste kant laat zien, is die met de spiegel en de bloem. Dat vergeet je niet! (Ik verklap niks).

This entry was posted in Education 2.0. Bookmark the permalink.

Comments are closed.